• verslaving - soorten verslaving grafiek

    Verslaafd – Wat is een verslaving

    Verslaafd – Wat is een verslaving?

    Een verslaving is een afhankelijkheid van lichaam en/of geest aan een bepaalde stof of gewoonte, waarbij de persoon niet, of met veel moeite, de verslaving kan onderdrukken.

    Verslaving wordt onderverdeeld in twee categorieën: verslaving aan een bepaalde stof, ook wel een middelenverslaving genoemd en verslaving aan een gewoonte, ook wel gedragsverslaving genoemd. Voorbeelden van middelenverslavingen zijn een nicotineverslaving, alcoholverslaving of een drugsverslaving. Onder gewoonteverslavingen vallen bijvoorbeeld een gok-, game- of internetverslaving.

    Roekeloos, obsessief en levensbedreigend gedrag

    Bij een verslaving heeft een persoon moeite om te stoppen met het gebruiken van een stof of het onderdrukken van bepaald gedrag. Daarnaast geldt voor veel verslavingen dat er alsmaar meer nodig is om hetzelfde effect te bereiken. Dit kan uiteindelijk zelfs de dood tot gevolg hebben door middel van een overdosis of omdat door de verslaving de eerste levensbehoeftes worden verwaarloosd en het lichaam ten gevolge hiervan bezwijkt. Hierbij doemt de gedachte aan een heroïneverslaving bij velen wellicht meteen op, maar ook een gewoonteverslaving als gamen heeft in het verleden slachtoffers gemaakt, doordat dagen achtereen – zonder slaap – werd doorgegaan met gamen. Daarnaast zet een verslaving vaak aan tot roekeloos gedrag wat kan leiden tot levensgevaarlijke situaties.

    Wanneer een verslaafde gebrek heeft aan een bepaalde stof of zijn/haar gewoonte niet kan uitvoeren, ontstaan ontwenningsverschijnselen. Deze verschijnselen variëren van milde tot ernstige lichamelijke en geestelijke klachten die meestal na verloop van tijd afnemen. Ontwenning leidt ook tot zogeheten cravings, waar de gedachten aan de verslaving obsessieve vormen aannemen en ongekende lust en trek opwekt.

    De oorsprong

    De gevoeligheid voor verslaving is vaak genetisch bepaald en verschilt daardoor van persoon tot persoon. Wanneer in een familie opmerkelijk veel verslavingsproblematiek heerst, is de kans op verslaving bij nakomelingen vele malen groter dan bij families waar nooit verslavingsproblemen hebben gespeeld.

    Het ontstaan van een verslaving speelt zich af in de hersenen, waar een positief verband wordt gelegd met het gebruik van een bepaalde stof of het uitvoeren van bepaald gedrag. De hersenen geven een signaal af dat als plezierig wordt ervaren en verlangen – ondanks de negatieve effecten die stoffen of gedrag hebben op lichaam en geest – steeds vaker naar dit signaal. Na verloop van tijd wordt het verlangen van de hersenen zo groot dat we spreken van een afhankelijkheid, waarbij het steeds moeilijker wordt om van de verslavende werking af te komen.

    Ook zorgen sommige verslavende middelen zelf, zoals bijvoorbeeld cocaïne, voor aantasting van de hersenen. Hierdoor worden gebruikers steeds ontvankelijker en vatbaarder voor verslaving en neemt de weerstand die zij hieraan kunnen bieden steeds meer af. Het risico dat er nieuwe verslavingen bij komen wordt evenredig groter.

    Een verslaving kenmerkt zich door buitensporig en vaak geheimzinnig gedrag, waarbij mensen uit de directe omgeving, dicht bij de verslaafde, steeds vaker worden gemeden. Relaties komen onder druk te staan en lopen uiteindelijk vaak stuk. Doordat financiële middelen uitgeput raken, neemt ook de kans op crimineel gedrag – al veel groter bij verslaafden dan bij niet-verslaafden – alsmaar toe. Middelenverslavingen, maar ook de gedragsverslaving aan gokken, leiden hiertoe het meest.

    Om van een verslaving af te komen is vaak professionele hulp nodig en sowieso steun vanuit de directe omgeving, maar de eerste stappen moeten door de verslaafde zelf gezet worden: erkenning en bereidheid tot oplossen. De verslaafde moet éérst erkennen dat hij verslaafd is én bereid zijn die verslaving aan te pakken.

    Soorten verslaving

    Zoals reeds vermeld kunnen verslavingen worden onderscheiden in twee categorieën: middelenverslavingen en gedragsverslavingen. Hieronder gaan we er dieper op in.

    Middelenverslaving

    Een middelenverslaving is een verslaving die in stand wordt gehouden door het gebruik van bepaalde stoffen – vaak psychoactieve stoffen of drugs genoemd – met directe invloed op de werking van de hersenen. Enkele bekende voorbeelden van middelenverslavingen zijn een alcoholverslaving, nicotineverslaving en een drugsverslaving. Binnen de middelenverslaving zijn weer onderverdelingen in drie categorieën te maken: verdovende middelen, stimulerende middelen en geestverruimende middelen.

    Verdovende middelen

    Verdovende middelen zijn stoffen die invloed hebben op lichaamsfuncties zoals motoriek, perceptie, concentratie- en reactievermogen, waarbij de gebruiker – onder andere – minder gevoelig wordt voor pijnprikkels.

    De bekendste voorbeelden van verdovende middelen zijn alcohol, cannabis en opiaten. Buiten bekendheid in de verslavingswereld, worden verdovende middelen voornamelijk in de medische wereld gebruikt. Daar worden mensen met geestelijke of lichamelijke klachten geholpen met bijvoorbeeld kalmeringsmiddelen (sedativa) of pijnstillers (narcotische analgetica en opiaten). Daarnaast vormen zogeheten narcosemiddelen een essentieel onderdeel van de medische wereld, waar deze worden gebruikt om operaties onverstoord en pijnloos te laten verlopen.

    De opkomst van cannabis bij behandelingen van chronische pijnklachten, heeft ervoor gezorgd dat ook cannabis tegenwoordig als medisch pijnbestrijdingsmiddel mag worden betiteld.

    Stimulerende middelen

    Stimulerende middelen zijn stoffen die een opwekkend effect hebben op de gebruiker. Over het algemeen gaan stimulerende middelen gepaard met een verhoogde bloeddruk en hartslag, alsook met een versnelde ademhaling. De gebruiker heeft het gevoel dat hij of zij ‘de wereld aankan’ en heeft weinig tot geen behoefte aan rust. Die wordt weggedrukt. Verdovende middelen zorgen vaak voor rusteloosheid, verwarring, psychoses en zelfs hartaanvallen.

    De bekendste stimulerende middelen zijn nicotine, cafeïne, amfetamine en cocaïne. Hoewel nicotine en cafeïne maatschappelijk geaccepteerd worden en legaal zijn, zijn beide stoffen verantwoordelijk voor legio gezondheidsklachten. Of nog erger; roken is één van de grootste doodsoorzaken in de westerse cultuur. Hoewel opwekkende middelen ook in de medische wereld worden toegepast, genieten ze meer bekendheid in de duistere wereld der verslaafdheid.

    Ook in de militaire industrie – vaak ontkend, maar meerdere malen in het verleden aangetoond – worden stimulerende middelen ingezet. Soldaten krijgen met regelmaat (voornamelijk) amfetamines toegediend om de extreme omstandigheden van oorlogsvoering beter te kunnen verdragen en hun uithoudingsvermogen te vergroten.

    Geestverruimende middelen

    Waar velen denken dat geestverruimende middelen voornamelijk hallucinaties veroorzaken, gebeurt er veel meer met de gebruiker van deze psychoactieve substanties. Gebruikers kunnen een volledige verandering in perceptie ervaren en ‘dingen’ horen, zien, voelen of zelfs ruiken die er gewoonweg niet zijn. Tevens kan het tijdsbesef veranderen, waardoor een minuut een uur kan lijken en andersom. In extreme gevallen kan er zelfs sprake zijn van synesthesie; het fenomeen waarbij zintuigen zich ‘vermengen’ en onmogelijke waarnemingen plaatshebben, waarbij het bijvoorbeeld kan voorkomen dat men een kleur denkt te ruiken of geluiden te kunnen zien. Geestverruimende middelen brengen ook het gevaar van psychedelica met zich mee, waaronder angstaanvallen – ook wel ‘bad trips’ genoemd – of zelfs psychoses.

    De bekendste geestverruimende middelen zijn cannabis, XTC en LSD. Ondanks dat cannabis ‘milde’ geestverruimende werkingen heeft, kan langdurig gebruik van cannabis de gebruiker gevoeliger maken voor paranoïde gevoelens en psychoses.

    Ook deze middelen worden gebruikt in de medische wereld, voornamelijk als therapeutische behandeling in de psychiatrie, waar veel geestverruimende middelen zoals XTC en LSD hun oorsprong hebben gevonden. Veel van deze middelen zijn in het verleden verbannen uit de psychiatrie vanwege de populariteit in de drugsscene. Onderzoekers proberen de eigenschappen van onder andere LSD en XTC aan te passen zodat negatieve effecten verminderen, maar positieve blijven behouden, in de hoop dat deze middelen hun herintrede kunnen maken in de behandelkamers.

    Gecombineerde middelen

    Stoffen kunnen ook gecombineerde effecten hebben en hoeven niet uitsluitend stimulerend, verdovend of geestverruimend van aard te zijn. Zo werken middelen als cannabis en ketamine zowel verdovend als geestverruimend en geven veel stimulerende middelen bij overmatig gebruik óók een (onprettige) geestverruimende werking.

    Gedragsverslaving

    Gedragsverslavingen zijn verslavingen waarbij de persoon een handeling móet verrichten om zich goed te voelen of een kick van te krijgen. Het beloningssysteem in de hersenen reageert op een bepaald gedragspatroon en stimuleert het handelen ernaar.

    Gedragsverslavingen worden niet onderverdeeld in subcategorieën omdat zij allen dezelfde kenmerken hebben, terwijl er toch veel verschillende soorten van zijn; van de welbekende gok-, seks- of gameverslaving tot verslaafd zijn aan het opdoen van lippenbalsem. Deze verslavingen hebben met elkaar gemeen dat de persoon die bepaalde handeling moet verrichten, daar een beloning van de hersenen voor ontvangt. Wanneer de handeling uitblijft, ontstaat een gevoel van onbehagen dat aanhoudt tot de handeling (weer) wordt verricht.

    Mensen met een O.C.S. (Obsessieve Compulsieve Stoornis) of met andere obsessieve psychische klachten, hebben verhoogde kans op gedragsverslavingen, maar ook bijvoorbeeld workaholics lopen meer kans op een gedragsverslaving.

    Gedragsverslavingen hebben vaak net zo veel – of meer – impact op de persoon en omgeving dan een middelenverslaving. Proberen van een gedragsverslaving af te komen is een zware opgave en behoeft vaak professionele hulp van een psycholoog of psychiater. Het gevaar bij het stoppen van een gedragsverslaving is dat mensen vaak op zoek gaan naar vervanging. Hierdoor lijkt soms de gedragsverslaving verslagen, maar in realiteit overgegaan in een andere verslaving.

    Foto: overzicht van soorten verslaving

    Een overzicht

    Hoe komt het dat zoveel mensen verslaafd raken?

    Naast de al genoemde genetische aanleg worden ook stressfactoren als werkdruk, financiële zorgen en relatieproblemen vaak als schuldigen aangewezen voor een verslaving. De westerse cultuur zit vol met spanningselementen die ervoor zorgen dat mensen steeds vaker hun toevlucht zoeken in verdovende, geestverruimende middelen of oppeppende middelen. Vooral die laatste nemen aan populariteit toe door druk van een maatschappij die steeds hogere eisen stelt aan mensen, waar constant optimale prestaties van worden verwacht.

    Toch beginnen veel verslavingen vaak onschuldig.

    De mens is van nature nieuwsgierig en probeert – niet per se ingegeven door ongelukkige gevoelens of vluchtgedrag – wel eens gewoon ‘iets’ uit. Wanneer dat ‘iets’ bevalt, volgen herhalingen tot het moment waarop het nastreven van een bepaald doel de overhand neemt; bijvoorbeeld ontspanning, vermaak of verlichting van (pijn)klachten. Dat is het punt waarop een verslaving er langzaamaan in kan sluimeren en steeds iets meer vat krijgt op het dagelijks leven.

    Maar veel middelenverslavingen worden (vooral in de beginfase) gebagatelliseerd. Kreten als “ik kan niet slapen zonder mijn biertje of slaapmiddel” of “een jointje ontspant mij nu eenmaal” worden veel gehoord (let hierbij op het gebruik van de vriendelijke ‘tjes’, die in benaming de verslavende middelen verzacht).

    Ook gedragsverslavingen worden vaak weggewuifd. Veelvuldig en voortdurend gebruik van social media wordt als ‘normaal’ beschouwd, maar lijkt op zijn zachtst gezegd al snel op verslavend gedrag. Sterker nog, meerdere onderzoeken hebben inmiddels aangetoond dat tal van mensen ernstige verslavingsverschijnselen vertonen door constante aanwezigheid op social media en internet.

    Let dus ook bij ogenschijnlijk alledaags ‘gewoon’ en geaccepteerd gebruik of gedrag op voor overmaat en buitensporigheid; de scheidslijnen zijn dun.

    Hulp zoeken

    Een verslaving is hardnekkig en verdwijnt nooit vanzelf.

    Heeft u een verslaving of vermoedt u een verslaving te hebben, neem dan contact op met uw huisarts of zoek hulp via een van de vele erkende aanbieders op het internet. Laat u goed informeren en zet die stap om uw verslaving aan te pakken.

    Reacties

    reacties